هوفاريقون (علف چاي)

نام علمی:Hypericum Perforatum L .

از خانوادهی هوفاريقونها Hypericaeae

نام انگليسي:Stjohn's wort , hard hay , Hypericum

نامهاي رايج: گل راعي، اوفاريقون، گل هزار چشم، چاي كوهي، قوريون،حشيشهالقلب، نار قيصر، داذي، داذي رومي، گل چاي.

علف چاي گياهي است پايا،چند ساله و علفي كه ارتفاع آن به 25 تا 90 سانتيمتر ميرسد. برگهاي كوچكو غالباً بدون دمبرگ ميباشند. پهنك برگها به نظر ميآيد كه داراي سوراخهايريزي است در حالي كه در محل اين سوراخها نسج غُدّهاي ريز شفاف و قابلعبور نور وجود دارد. گلهايش زرد يا سفيدند و در انتهاي ساقه قرار دارند. در پنجگلبرگ بيضوي آن نقاط ترشّحي سياه رنگ مشاهده میشود که در موقع فشار دادنروغن قهوهاي تيره رنگ از آن تراوش میکند. علف چاي داراي تركيباتي ازقبيل تانن، مقدار كمي اسانس فرّار، رزين، رنگ دانهی قرمزي به نام هايپريسينHypericine، چند گلوكوزيد، چندآلكالوئيد، پروويتامين A، ويتامين C، روغن ثابت، موم، فلونوئيد و فيتوسترول است.

قسمت مورد استفادهی گياه علف چاي سر شاخههاي تازه ياخشك شده، شيرهی قرمز رنگ مايل به قهوهاي برگ، گلهاي تازه و برگ كهدر بين ماههاي خرداد تا شهریور گردآوری نموده و در سايه ميخشكانند.

خواصّ و اثرات دارويي: طبع علف چاي گرم و خشك است.

علف چاي داراي خواصّ مدر،التيام دهنده، ضدّ عفوني كننده، مُحلّل، نيرو دهنده، هضم كننده، صفرابر، مُسكّناعصاب، ضدّ نزله، قابض، تببر، ضدّ کرم، اشتها آور، قاعده آور، ضدّ تنگي نفس، مُحرّك،ضدّ اسپاسم، آنتيبيوتيك طبيعي و ضدّ باكتري و قارچ است.

از گياه علف چاي در موارد زردي، سوء هاضمه، سل، سنگ كليه،نزلههاي ششي، گرفتگيها و انسداد معده و كبد، سردردهاي عصبي، سردردهاي يك طرفه(ميگرن) سياتيك، كم خوني دختران جوان، هيستري، صرع، حالات تشنجي، عدم تعادلعصبي، دردهاي عصبي صورت، اختلالات قاعدگي، ضدّ عفوني مجاري ادرار، آسم مرطوب،تقويت كنندهی دستگاه تنفسي و رحمي، تسكين اعصاب، بواسير، تبهاي نوبه، آرتريتيا رفع التهاب سرخرگي، برطرف كردن كمي اشتها، كزاز، دفع كرم معده و رودهو التيام زخمها و خونمردگي استفاده ميكنند.

جوشاندهی 1 ـ 2 قاشق غذاخوري از گياه در يك ليتر آب دراختلالات گوارشي، خصوصاً وقفه در ترشّح صفرا و قاعدگي نامنظم مصرف ميشود.عصارهی برگ آن در استعمال خارجي براي سياتيك و نقرس بسيار مفيد است. دمكردهی25 گرم در يك ليتر آب جوش براي سردردهاي عصبي، هيستري، آسم مرطوب و تنگينفس، تسكين اعصاب، تأخير در عادت ماهيانه زنان جوان، ميگرن، صرع، بيخوابي، ناراحتيهايسينهاي به عنوان آرام بخش مفيد است.

دم كردهی 2 ـ 1 قاشق غذاخوري سر پر گياه خشك در يك ليتر آببراي معالجهی افسردگي و احتمالاً تحريك سيستم دفاعي بدن به عنوان ضدّايدز تا 3 پيمانه در روز بخوريد.

مادّهی شيميايي هايپريسين طي گزارشات تحقيقاتي داروي ضدّويروس ايدز و ضدّ افسردگي است.

نسخه براي رفع بياختياري دفع ادرار

مقدار 2 گرم علف چاي را با 2 گرم بومادران و آويشنكوهي در يك پيمانه دمكرده و مصرف نماييد.

از شيرهی قرمز رنگ مايل به قهوهاي علف چاي به عنوانمؤثّرترين دارو براي التيام زخمها، بريدگيها، سوختگيها و به صورت ماليدنبه جاهايي از پوست كه كنده شده است مورد استفاده قرار ميگيرد.

نسخه جهت تقويترحم و رفع ترشّحات زنانگي

دم كردهی 5 تا 7 گرم از گياه تازه يا خشك شدهی علف چايدر يك ليوان آب جوش، هر دفعه يك استكان با كمي شكر به عنوان تقويتكنندهیرحم و رفع ترشّحات زنانگي مصرف ميشود، و يا با جوشانيدهی يك مشت از گياهدر يك ليوان آب پس از صاف شدن دستگاه تناسلي خود را شستشو دهند.

نسخه جهت درمان كم خوني دختران جوان کهباعث تأخير قاعدگي ميشود.

نصف قاشق غذاخوري از گياه را در يك استكان آب جوش دمكرده وصبح و ظهر و شب يك استكان با شكر تناول نمايند.

نسخه به عنوان ضدّ تشنّج و صرع، ضدّ هيستري، ضدّ ميگرن و آسم

از دم كردهی 5/7 تا 15 گرم گياه در 2 ليوان آب جوش قبل ازغذا يك استكان با كمي قند تناول نمايند.

از دم كردهی فوق در موارد ضدّ درد سياتيك، ضدّ سردرد، ضدّ گرفتگيدردناك عضلات (اسپاسم)، ضدّ درد عصب صورت، ضدّ راه رفتن در خواب نيز استفادهميكنند.

هميشه بهار

نام علمی: Calendula Officinalis L .

تيره كاسني Compositae

نام انگليسي: Marigold , Garden Marigold , Pot margold

نامهاي رايج: قرقهان، قوقحان، اقحوان اصفر، زبيده، آذر گون، هميشهبهار باغي، زر گل (هندي)، گل هميشه بهار.

گياهي از تيره مركبان يك ساله با ساقهاي متشكل از شاخههايزياد كه با كرك نرمي پوشيده شده است. ارتفاع آن تا 45 سانتيمتر ميرسد. برگهاساده، بيضوي و خميده و پشت و روي برگ كرك دار است. كاپيتولهاي آن بزرگ وبه قطر 3 ـ 5 سانتيمتر است. گلهاي وسط كاپيتول لولهاي است كه دور تادور آن چندين رديف، گل زبانهاي قرار گرفته است. گلهايش زرد مايل بهنارنجي است. زمان گل دادن آن خرداد تا شهريور ماه است.

گل هميشه بهار حاوي مقاديري كماسانس روغني فرّار، ساپونين، رزين مادّهاي تلخ، اسيدهاي آلي، مادّهاي بهنام كالاندولين، صمغ، موادّ لعابي، آلبومين و يك مادّهی رنگي (در گلبرگهای خشك)و اينولين (در ريشه)، اسيد ساليسيليك، اسيد لوريك، اسيد پالميتيك و كلسترول...ميباشد.

قسمت مورد استفاده گلهاي لولهاي و زبانهاي بدون برگههايگريبان يا كليهی سر شاخههاي گلدار و به ندرت تمام گياه گلدار و گاهي برگهاكاپيتولهاي آن را هنگاميكه كاملاً باز شدهاند را گرد ميآورند و در سايه درحرارتي کمتر از 35 درجهی سانتيگراد خشك ميكنند.

خواصّ و اثرات دارويي: طبع آن سرد و خشك است.

گل هميشه بهار داراي خواصّ مُعرّق،التيام بخش، تصفیه کنندهی خون، قابض، قاعده آور، ضدّ تشنج، نيرو دهنده، مسهل صفرا،ضدّ عفوني كننده، مقوّي، خواب آور (گل و برگ)، ادرار آور، رقيق كنندهی خون، ضدّانگل و رفع استفراغ میباشد.

در موارد كم خوني، اختلالات كبدي، عادت ماهانه دردناك و ترشّحاترحم، تنظيم عادت ماهانه، گريپ، التيام زخمها، اوريون، آبله مرغان، سرخك، اولسرمعده، يرقان، مبتلايان به امراض عصبي، رفع جوشهاي غرور جواني، بيماريهاي جلدي،زخمها و جراحات سرمازدگي اثرات مفيد دارد.

در استعمال خارجي به صورت تيزان يا تنطور يك قاشق غذاخوري دريك فنجان روي زخمها ماليده ميشود؛ و به صورت كمپرس براي رگهاي واريسيو از دمكرده آن محلول چشمي براي چشمهاي متوّرم و ملتهب استفاده ميشود؛و از راه خوراكي براي هضم غذا و تنظيم عادت ماهيانه عقب افتاده و براييرقان و افزايش ترشّح جريان صفرا مصرف ميشود.

دم كردهی 30 گرم گل هميشه بهار در آب به شكل تيزانبراي پايين آوردن كلسترول خون، كم كنندهی فشار خون به دليل اتساع عروقسطحي، رفع التهاب و زخم معده و ناراحتيهاي دستگاه گوارش مؤثّر ميباشد.

مهمترين خاصيت گل هميشه بهار جلوگيري از تجزيهی خونسرطاني و اعضاء سرطاني كه قابل جراحي نباشند است. (5 گرم گل هميشه بهار بهصورت دمكرده). دمكردهی آن هم چنين براي رفع اختلالات كبدي و اثر قاطعيروي كبد و ترشّحات صفراوي دارد. لوسيون حاصل از گلبرگهای هميشه بهار پوستتاول زده را ترميم و پوست را ترميم و تقويت ميكند.

در مصارف خارجي براي رفع سوختگيها، ضربديدگي، بريدگيها و دانههايجلدي، كورك، زگيل، سرمازدگي و اگزما و اختلالات عصبي صورت از اين گياه پماديميسازند.

لوسيون و پماد آن در رفع چين و چروك پوست صورت مؤثّر است.براي درمان بيماريهاي سردرد و قرمزي چشم و تب هم استفاده ميشده است.

هفت بند آبي

نام علمی: Polygonum hydropiper L .

از خانوادهی علف هفت بند Polygonaceae

نام انگليسي: Smart Weed , Water Pepper , Biting

نامهای رایج: فلفل آبي، علف زيرك، زنجبيل سگ.

هفت بند آبي گياهي يك ساله100 ـ 30 سانتيمتر است و داراي ساقههاي منشعب كه اغلب به گرههاي قرمز ومتوّرم منتهي ميشود. برگهاي آن بدون كرك است كه با غُدّههاي شفاف پوشيدهشده است. گلهاي آن به صورت سنبلهی كوچك سبز يا مايل به قرمز و قيفيشكل با غُدّههاي شفاف پوشيده شده است. تمام قسمتهاي گياه طعم تند شبيهبه فلفل دارد و در ماههاي تير و مرداد گل ميدهد.

هفت بند آبي حاوي اسانسروغني فرّار و اوكسي، اسيدهاي آلي مختلف، اسيد پوليگونيك، يك گلوكوزيد كهانعقاد خون را افزايش ميدهد. يك مادّهی تند و زننده كه باعث سرخ شدن وتاول زدن پوست ميشود. يك روغن اتري داراي پوليگونوم كه فشار خون راكاهش ميدهد. تانن و گلوكز و نيترات سديم است.

قسمت مورد استفادهی هفت بند آبي تمام قسمتهاي گياه بهصورت خشك يا تازه است كه گياه گلدار آن را جمعآوري كرده و در سايه درحرارت کمتر از 45 درجهی سانتيگراد ميخشكاند.

خواصّ و اثرات دارويي: طبع هفت بند آبي گرم و خشك است.

هفت بند آبي داراي خواصّقابض، ضدّ التهاب، مدر، بند آورندهی خون، تسریع کنندهی قاعدگي زنان، مُحرّك، بادشكن، ضدّ انگل معده و کرم کش، مُليّن، قرمز كنندهی پوست بدن، مُعرّق و مُسكّناست. ريشهی اين گياه تلخ و مقوّي و تونيك است. هفت بند آبي در موارد رفع ناراحتيهايرحم، بند آوردن خون و قطع اخلاط خوني، خونريزيهاي معده و خونريزيهايرحمي از بواسير، خيز عمومي، رفع آنژين، آفت، زخم مجراي بيني و... به كار ميرود.

له شده و تازهی اين گياه را براي بهبود زخمهاي دير التيام رويزخمها ميگذارند. گَرد گياهِ خشك شده را در كوفتگيها و رماتيسم استفاده ميكنند.

جوشاندهی غليظ آن در آب به صورت غرغره در رفع آفت، آنژين، زخممجراي بيني نتايج شفابخش ميدهد.

به علّت اثر قرمز كنندگي پوست بدن از آن در رفع دردهاي عصبي،رماتيسمي و درد كمر ميتوان استفاده كرد.

برگ و ميوهی آن گرم كنندهی معده و كبد و قاعده آور است و دررفع عوارض رحمي نيز مفيد است

ضماد برگ آن براي تحليل ورمهاي بلغمي و سفت و تحليل خونمردگي و ورم زير چشم مفيد است. از اين ضماد در زخمهاي باز نبايد استعمالنمود چون پوست را تحريك ميكند.

دم كردهی 15 ـ 10 گرم گياه در يك ليتر آب جوش در درمان خيزعمومي و فقدان قاعدگي جهت تسريع قاعدگي مصرف ميشود.

نسترن

نام علمی: Rose Canina L .

از خانوادهی گل سرخيان Rosaceae

نام انگليسي: Doy _ rose , Wild briar , Wild Rose

نامهاي رايج: گل سرخ بري، گل سرخ وحشي، ورد احمر بري، وردالكب،سينورودون.

نسترن به شكل بوتههايخاردار به ارتفاع 50 سانتيمتر تا 5 متر، اغلب با شاخههاي آويزان و برگهايتك شانهاي است. گلهاي آن پنج گلبرگ صورتي يا سفيد دارد. ميوهی قرمز آنكاذب است و دانهها ميوهی حقيقي است. دانهی تازهی آن سطحي براق و انتهايآن لكههاي نارنجي مايل به قرمز دارد. ميوهی آن كه گِرد و تخم مرغي كوزهايشكل كشيدهی صاف به رنگ سرخ روشن يا تيره است كه سينورودون نام دارد.

ميوهی نسترن حاوي مقادير زيادي ويتامين ث (سه برابر ليموترش)، اسيد سيتريك، اسيد ماليك، قند، موسيلاژ، تانن است. ميوهی آن داراي طعمیترشو اسيدي است.

قسمت مورد استفادهی نسترن ميوهی تازه يا خشك و دانهیخشك آن است كه در پاييز گردآوري ميكنند و از وسط شكاف داده و در هواي کمتراز 60 درجهی سانتيگراد ميخشكانند.

خواصّ و اثرات دارويي: طبع نسترن گرم و خشك است.

نسترن داراي اثراتپيشاب آور، قابض، مقوّي، مُعرّق، تصفیه کنندهی خون، التيام دهندهی زخم و اشتهاآور... است.

نسترن در مواردآنفلوانزا، اسكوربوت، سرماخوردگي، خيز عمومي و عفونتهاي كليه، رفع خستگي، بيماريهايناشي از ورم كليهها، تسكين دردهاي ناشي از وجود سنگ كليه، معالجهی يرقان، تصفيهیكبد، پيشگيري از پيري زودرس، معالجهی نفريت، كم خوني، لاغري، ديابت، ضعفعمومي بدن، در بيماريهاي عصبي به خصوص ضعف اعصاب، زياد شدن شير مادران، ورمروده بزرگ و كوچك به كار ميرود. چون ميوهی نسترن سرشار از ويتامينث ميباشد بهترين درمان كمبود بيماري رقت خون و رفع كمبود و ويتامين ث ورفع اسكوربوت است. بهترين صورت استفاده آن دم كرده است كه نبايد زيادجوشيده شود تا ويتامينهاي آن باقي بماند.

دم كردهی 50 گرم جدار گوشت دار ميوهی نسترن در يك ليترآب جوش مدر، آرام كننده، مقوّي و قابض است. جوشاندهی دو قاشق غذاخوري ميوهینسترن در يك ليتر آب براي رفع خستگي، خيز عمومي، عفونتهاي كليه مصرفميشوند. به علاوه اين جوشانده خونهايغليظ را تصفيه ميكند. ادرار آوري قوي است در قولنجهاي كليوي و سنگ كيسهیصفرا نيز داروي مؤثّري است. جوشاندهی آن دل به هم خوردگي را برطرف ميكند.

دم كردهی آن جهت آرامش اعصاب و رفع بيخوابي و غم و غصهمصرف ميشود.

بهترين فايدهی نسترن معالجهی ورم چركي كليه، معالجهینفريت و پيدايش آلبومين در ادرار ميباشد.

در استعمال خارجي در كليهی عوارض پوستي و آلرژي، اگزما، خارشهايجلدي، غرور جواني و... به كار ميرود.

3 الي 9 قاشق مرباخوري از گرد ميوهی آن در يك ليتر آب سردمخلوط با ماست با آب ميوه يا آب سبزيجات قبل از غذا يا بعد از غذا در ورمرودههاي بزرگ و کوچک و سوءهاضمههاي مختلف در روز تناول شود.

مورد

نام علمی: Myrtus Communis L .

از خانوادهی Myrtaceae

نام انگليسي: Myrtle

نامهاي رايج: مورت، آس، آسا، زنْدْ، عمار، نوفام، مرْسين، آسبستاني، فنطوس، مرْسنين، مدس، اردو، هبْلاس، هولاس، هدسي، حمْبْلاش، قمام، تخم يادانهی آن را حب الآس و به انگليسي Myrthe berries میگویند.

درختچهی كوچكي به ارتفاع 1 ـ 3 متر است. برگهايي هميشه سبز، پايا،متقابل، بيضوي، ساده، نوك تيز، به رنگ سبز تيره و بسيار زيبا دارد. گلها منفردو به رنگ سفيد و بوي مخصوص كه در ارديبهشت تا تير ظاهر ميگردد. ميوهی آنبيضوي يا مدور، سياه مايل به آبي است و داراي طعمي گس و رزيني است. رويساقههاي آن برجستگيهايي به نام گال Gall وجود دارد كه از نظر دارويي مورد توجّه است.

تركيبات شيميايي: درخت مورد داراي اسانس فرّاري به نامدپانتين (Depanthin) و ميرتنول (Myrtenol) است كه بيشتر در برگ مورد يافت ميشود. علاوه بر اينمقداري اسيد تانيك (تانن)، اسيدهاي آلي و در ميوهی آن تانن، اسانس، رزين، مقداركمي از قندها و... است. دانهی مورد داراي چربي است كه شامل اولئين،لينولئين و... ميباشد.

قسمت مورد استفادهی مورد برگ و ميوه و گاهي نيز برجستگيهاي روي ساقه (گال) میباشد.

خواصّ و اثرات داروئي: طبع مورد سرد و خشك است.

مورد داراي خواصّقابض، ضدّ عفوني كننده، تونيك قلب، نشاط آور، مُحلّل، التيام بخش، بادشكن و مُسكّن،آنتي بيوتيك، اشتها آور، قاعده آور، دافع كرم، مقوّي معده است. در مصارفداخلي بيشتر براي بيماريهاي تنفسي از قبيل برونشيت و سرفههاي شديد اثراتمفيدي دارد. فاصلهی سرفهها را زياد ميكند و به عنوان ضدّ سرفه مصرف ميشود.موجب تسهيل خروج خلط ميشود. در موارد ناراحتيهاي مغزي به ويژه صرع، برايسوءهاضمه، بيماريهاي معدي و كبدي تجويز ميشود.

اسانس روغني برگهاي مورد ضدّ عفوني كننده است و براي بيماريهايمفصلي به صورت ماليدن در موارد رماتيسم مفيد است. ميوهی مورد درموارد اسهالهاي ساده و اسهال خوني و براي التيام خونروي، ضعف عمل دستگاههضم، ترشّحات زنانگي نافع است.

در موارد خفقان، درد چشم و گوش و درد دندان، سردرد، سرگيجه و انگلتنیا مصرف ميشود.

به شكل ضماد براي رفع دردهاي بلغمي و صفراوي شديد (ضماد دانههايپخته و گذاردن آن با سرکه بر سر) سرگيجهی حادث از ضربهی شديد (ضمادبرگ با روغن گل سرخ و زردهی تخم مرغ) سستي مفاصل، سياهكردن مو و تقويت مو (ضماد پختهی تخم با برگ) بواسير (ضماد برگ يا دود برگ)استفاده به عمل ميآيد. ضماد برگ آن هم چنين مُسكّن ورمهاي گرم، جراحتها، مخملك، داخسيا عقربك ميباشد.

از تخم مورد جهت دفع سموم، خونريزي زياد قاعدگي، ناراحتيهايسوداوي و معدي، سوزش مجراي ادرار و زخم مثانه استفاده ميشود.

دم كردهی تخم آن قاطع اسهالهاي مزمن است. ضماد ميوهی پختهیآن با سركهی رقيق جهت رفع سستي مفاصل مفيد است.

در استعمال خارجي خاصيت ضدّ عفوني كنندگي دارد و براي رفع ناراحتيهاي مخاط دهان، شست و شوي دهان درموارد برفك، به صورت غرغره و كمپرس دم كردهی آن براي تسكين دردهايمفاصل، تسكين درد استخوان شكسته و تسريع در جوش خوردن مو و جلوگيري از ريزشمو بسيار مفيد است.

دانهی آن داراي طعمي گس، كمي تلخ و شيرين است.

خوردن گرد مورد به مقدار 5 گرم قبل از غذا مقوّي معدهاست.

مقدار دم كردهی مورد 25 گرم در هزار برگ و به مقدارمصرف 2 ـ 3 فنجان در روز استفاده ميكنند.

ضماد برگ آن رافع ورم بيضه است.

ميوهی مورد براي درمان بيماريهاي دستگاه تنفس و سرفهدر مجاري ادرار به كار ميرود.

مريم گلي

نام علمی:Salvia Officinalis L .

از خانوادهی نعناعيان Labiatae

نام انگليسي: Garden Sage , Sage

نامهاي رايج: مريميه، شاليبه، مريميه صغيره، مريميه صغيره، مريمچمني، خزنه، مريمي.

مريم گلي گياهي است علفيچند ساله به ارتفاع 60 ـ 30 سانتيمتر، ساقهها كرك دار و چهارگوش، برگها متقابلپوشيده از كرك به رنگ سبز مايل به سفيد به طول 3 تا 10 سانتيمتر و عرض5/1 تا 5 سانتيمتر، بيضوي و كشيده و كركهاي قابل احساس، گلها به رنگ آبيروشن يا ارغواني و به طول 2 ـ 3 سانتيمتر كه معمولاً در تابستان سال دومظاهر ميشود.

مريم گلي حاوي اسانس فرّار،ساپونين و يك مادّهی تلخ به نام پيكروسالوين، مقداري تانن، لعاب، ساپونوزيد،آسياراژين، موادّ صمغي و ديترين است.

قسمت مورد استفادهی داروي مريم گلي برگهاي تازه و ياخشك و سر شاخههای گلدار آن است كه در موقع گل دادن از خرداد، تا مرداد ومجدداً در شهريور تا اواخر مهر ماه گردآوري كرده و در سايه در حرارت کمتر از35 درجهی سانتيگراد ميخشكاند.

خواصّ و اثرات دارويي: طبع مريم گلي گرم است.

مريم گلي داراي خواصّدارويي پيشاب آور (ملايم)، قابض، ضدّ التهاب، بند آورندهی خون، مقوّي عمومي، مُحرّك،نيرو بخش، مُليّن، ضدّ تشنج، پايين آورندهی فشار خون، قاعده آور، ضدّ عفونيكننده، اشتها آور و نشاط آور و... است.

مريم گلي در موارد عفونتهايمجاري تنفسي، سوءهاضمه، ضعف اعصاب، خستگي مفرط، التيام زخمها، قطع شير، تنظيمقاعدگي، نقرس، رماتيسم، استسقا، تب نوبه، دردهاي عادت ماهيانه، كم خوني، افسردگي،ورم كليه، عوارض يائسگي، ترشّحات قاعدگي زنان و لاغري به كار ميرود.

مريم گلي عمل معده راتحريك ميكند و به هاضمه ياري ميرساند و خون را سريعتر به جريان مياندازد.

در استعمال خارجي به شكل لوسيون يا كمپرس براي ترميم زخمهاو سرمازدگيها، خراشهاي پوست و بند آوردن شير استفاده ميشود.

كشيدن برگهاي خشك مريم گلي به جاي سيگار براي افرادمبتلا به تنگي نفس، سنگيني گوش و سرماخوردگي و اختلالات نزله و ورمهايحلق ناشي از سرماخوردگي مفيد است.

دم كرده يا جوشاندهی 1 ـ 2 قاشق برگهاي ساييده شدهی مريمگلي در يك ليتر آب به عنوان دهانشویه و غرغره در رفع التهابات دهان، التهاباتلثه و ورم لوزه و درمان برفك به كار ميرود. از اين جوشانده به عنوانشست و شو و ضدّ عفوني كنندهی دهان و التيام زخمهاي دهان و ناراحتيهايحلق استفاده ميشود.

جوشاندهی 10 گرم برگ مريم گلي در 100 گرم سركه قابليتپايين آوردن قند خون در بيماران ديابتي را دارد.

دم كردهی 30 تا 40 گرم برگ خشك در يك ليتر آب جوش پس از صافشدن در صورت سوءهاضمه و به عنوان مقوّي معده و جهت ضعف اعصاب يك فنجان تناولنمايند. خيساندهی 1 تا 15 گرم برگ مريم گلي در نيم ليتر آب را در20 گرم عسل يا شكر شيرين كرده براي درمان آنژين و ورم لوزه ميتواناز اين محلول به صورت شست و شوي دهان استفاده كرد.

مـَرغ

نام علمی: Agropyron repens (L.) Beauv .

از خانوادهی گندميان Graminaceae

نام انگليسي: Couchgrass, Twitch _ grass , Quick _ Grass

نامهاي رايج: نجم، ثيل، بيد گياه، ثيل صغير، كرك جرواش(مازندران)، علف قي سگ.

مَرغ گياه علفي پاياو فراواني است كه داراي ريزومهاي سفيد مايل به زرد به قطر 3 ـ 1 ميليمتربا دستههاي باريك و ريشهچههاي كوچك است. ساقهی آن هميشه عمودي ومعمولاً بدون كرك است. رنگ برگها سبز رنگ يا مايل به كبود و به ندرت پهنتراز 15 ميليمتر است. گلها و ميوهها بر روي يك محور زيگزاگ شكاف دار و در داخليك غلاف مسطح و شل محصور شده است. گلهاي آن در فاصلهی خرداد و تير ظاهرميشوند. طعم ريزوم آن كمي شيرين است.

مَرغ داراي قند، اينوزيتو تريتيسين Rriticin كه از هيدروليز آنلولز و املاح پتاسيم به دست ميآيد. املاح پتاسيم، مقدار كمي اسانس، خواصّ آنتيبيوتيكي،و ريزوم آن حاوي لعاب، مانيتول Manitol و ايززيتول (Inositol) و دكستروز (Dextrose) ميباشد.

قسمت مورد استفادهی گياه مَرغ ريزوم و ساقههايزيرزميني كه غلط ريشه خوانده ميشود و نيز برگ و ساقههاي جوان كه دربهار يا پاييز جمعآوري شده و پس از شستشوي دقيق ريزومها در سايه خشكاندهميشود.

خواصّ و اثرات دارويي: طبع گياه مَرغ كمي سرد و خشكاست.

اين گياه داراي خواصّ مدر، قابض، ضدّ عفوني كنندهی ادراري، مُعرّق،تصفيه كنندهی خون، نرم كننده، تب بر، آنتيبيوتيك و ضدّ ميكرب است.

گياه مَرغ در مواردالتهاب در دستگاه هضم و مجاري ادرار، انسداد مجاری کبد و طحال، قولنجهاي كبدي،يرقان، سنگ كليه، نقرس، رماتيسم، آب آوردن نسوج، بواسير، بيماريهاي مزمن پوست،تنظيم ترشّحات غدد داخلي، سنگهاي صفراوي و بيماريهاي سيستم لنفاتيك وگانگليونها، رفع دل پيچه، زخمهاي مثانه و سخت و قطرهقطره ادرار كردن وسل مورد استفاده قرار ميگيرد.

به شكل جوشاندهی 2 ـ 1 قاشق غذاخوري ريزوم خرد شده در يكليتر آب 10 دقيقه ميجوشانند از اين جوشانده براي درمان التهاب كليه ومثانه، بثورات پوستي و ناراحتيهاي رماتيسمي مصرف ميشود.

دمكردهی بيخ و ريزوم آن براي دل پيچه و زخمهاي مثانه وسخت ادرار كردن نافع است. (20 گرم ريزوم در يك ليتر آب).

ضماد خاكستر مَرغ براي قطع خونروي بواسير و تحليل ورمهامفيد است. هم چنين ريزوم آن در حالات نزلهاي سينه، آب آوردن بافتها و بيماريهايمزمن پوست نافع است و عصارهی ريشهی آن براي درمان ديابت مصرف ميكنند.

جوشاندهی گياه مخلوط با شيرين بيان براي بيماريهاي حاد به منظوررفع خشكي زبان و فعال كردن عمل دستگاه دفع ادرار و تب مصرف ميشود.

نسخه به عنوان داروي مدر (ادرار آور)

3 تا 4 گرم از ريزوم گياه به صورت دم كرده مصرف ميشود.

نعناع (نعناي فلفلي)

نام علمی: Mentha Piperata L .

از خانوادهی نعناعيان Labiatae

نام انگليسي: Peppermint

نامهاي رايج: نعنع، نعناع فلفلي، نعنا، لمام، مشي.

نعناع گياهي است علفيچند ساله ساقهاش چهارگوش و مستقيم است و در زير كم و بيش حالت خزنده به خود ميگيرد. برگهايش متقابل سبزتيره و دندانهدار است. گلهایش صورتي، سفيد يا ارغواني است و به صورت سنبلهجمع ميشود. گلها در تابستان تا اوايل پاييز باز ميشوند. اين گياه بوي معطّرو نافذي دارد.

نعناع انواع گوناگوني دارد كه مهمترين آنها عبارتند از:

1 ـ نعناي سبز با نام علميM.viridis L.

2 ـ نعناي قرمز با نام علمي M.aqoatica

3 ـ پونه (نعناع جنگلي) با نام علمي M.pulegium L.

4 ـ پونهی كوهی با نام علمیM.sylvestris L

نعناع حاوي تانن، يك مادّهیتلخ و اسانس است كه به آن مانت پوآوه ميگويند. اسانس نعناع شاملموادّ مانتول، استرهاي مانتول، مانتن، مانتون و اسيدهاي آزاد نظير اسيد والرينيكو اسيد استيك است.

قسمت مورد استفادهی نعناع برگهاي خشك يا معمولاً تماميگياه براي مصارف خانگي و نيز استخراج اسانس فرّار است. در خرداد ـ تير و درپاييز برداشت ميشود و به سرعت بايد در حرارتي کمتر از 35 درجهی سانتيگرادخشكاند.

خواصّ و اثرات دارويي: طبع نعناع گرم و خشك است.

نعناع داراي خواصّ گندزدا، بادشكن، ضدّ اسپاسم، نيرو دهنده، خلط آور، مُحرّك، مقوّي معده، ضدّ تشنج، مُسكّن،هضم كننده، حلّال، گرم كننده، مقوّي دل، رقيق كنندهی خون غليظ، آرام بخش، مُعرّق،قاعده آور و خنك كننده است.

نعناع در مواردسوءهاضمه، برخي دردهاي عصبي، ضربديدگي، نيش حشرات، رفع نفخ، درد شكم، ناتوانيهايرودهها، تب، سرماخوردگي و آنفلوانزا، اسهال، ناراحتي اعصاب در بچهها، يرقان، سياتيك،سردرد و دردهاي صورت، رفع دل پيچهها، التهابات مخاط بيني، كم خوابي، ميگرن،تحريكات جلدي و...به كار ميرود.

نعناع ترشّحات معده و صفرارا تحريك كرده و خاصيت ضدّ التهابي دارد. در حالتهاي افسردگي، خستگي جسميو روحي، مقوّي و مُحرّك به حساب ميآيد؛ و با آرام كردن انقباض عضلاني وحتي عروقي روي دستگاه عصبي اثر ميگذارد. بنابراين در حالتهاي سرگيجه، دلشوره،ميگرن و ناراحتيهاي عصبي تجويز شده است. دم كردهی نعناع برايناتوانيهاي معده و روده، اسپاسم دستگاه گوارش، نفخ، يرقان و سنگهاي صفراويمصرف ميشود.

استنشاق آن براي سرماخوردگي و عفونتهاي گلو بسيار مفيد است. دراستعمال خارجي از مانتول به صورت پماد به عنوان آرام كنندهی دردهايموضعي و ضدّ عفوني كننده در موارد دردهاي عصبي سطحي، ميگرن، سياتيك و درددندان به كار ميرود.

در استعمال خارجي گرد نعناع مخلوط با گردهاي بياثر بهنسبت 120 جهت رفع خارش به كار ميرود.

دم كردهی 20 ـ 10 گرم نعناي خشك در يك ليتر آب جوش بهعنوان ضدّ اسپاسم در موارد قولنج و دردهاي روده و سوءهاضمه يك فنجان صبحو عصر تناول ميكنند. از مانتول در جهت جلوگيري از حالت استفراغ زنانباردار و نيز رفع سرفه استفاده ميگردد؛ و داروي اختصاصي رفع حالت چنگزدگي در معده است. به شکل دمكرده مقدار 1 تا 2 گرم برگ در يك ليوان آبجوش به عنوان ضدّ درد، بادشكن، و ضدّ تشنّجاستفاده ميكنند.

دم كردهی 10 گرم برگ نعناع در يك ليتر آب جهت رفعدردهاي عصبي به كار ميرود. دم كردهی 2 تا 4 گرم برگ نعناع در يكليوان آب جوش به عنوان داروي مُعرّق، ضدّ آروغ داروي مهيج قلب و مُحرّكاعصاب و در موارد عدم دفع ادرار استفاده ميگردد.

به عنوان داروي ضدّ خارش از اسانس نعناع به صورت مالشبر موضع مورد نظر ميتوان استفاده كرد. از اين اسانس ميتوان به عنوانداروي آرام بخش در موضع درد مالش داد.

دم كردهی 10 گرم برگ خشك نعناع در يك فنجان آب جوشبه مدّت 10 دقيقه پس از غذا و پيش از خواب يك فنجان تناول شود. برايدرمان بيخوابي، اندكي زيزفون به نعناع اضافه كنيد.

با چند برگ تازه نعناع به صورت مرهم در موارد تحريكاتجلدي، گزش حشرات يا ضربديدگي مورد استفاده قرار ميگيرد.

مـرزه

نام علمی: Satureia bortensis L .

از خانوادهی نعنا Labiatae

نام انگليسي: Annul

نامهاي رايج: صعتر، ايشن، اويشنشيرازي، اوشن، ندْغْ (عربي)، گلْكليك(تركي)، صعترالبر، افشن، پرشم (حاجي آباد سيرجان).

مرزه گياه يك سالهبسيار معطّري است كه طول آن بين 30 تا 45 سانتيمتر است. ساقه و شاخههايآن از كركهاي نرمي پوشيده شده است. بر روي شاخهها و برگهاي زوجي تخممرغي شكل كشيده با نقطههاي ارغواني ميرويد. گلهاي كوچك دو لپهاي سفيديا صورتي رنگ و در گروههاي 3 تا 6 تايي در محور برگهاي بالايي شاخهها دراواخر تابستان، تا اواسط پاييز شكوفه ميكنند.

مرزه حاوي تانن، قندهايمختلف، موادّ چرب و اسانس است كه اسانس آن حاوي موادّي از قبيل كارواكرول،ترپن، سين و نوعي فنل است.

قسمت مورد استفادهی دارويي مرزه برگ و كليهی اعضايهوایي آن يعني شاخههاي برگ دار و گلدار آن است. برگ و ساقهی آن رامعمولاً قبل از شروع گل دادن بايد برداشت كرد و در سايه خشكاند.

خواصّ و اثرات داروئي: طبع مرزه گرم و خشك است.

مرزه داراي خواصّدرماني ضدّ كرم كدو، ضدّ نفخ، اشتها آور، مقوّي معده، مُسكّن درد دندان ودردهاي رماتيسمي و عصبي، مدر، بادشكن، ضدّ نزله و ضدّ اسهال، قاعده آور، مقوّيو نيرو دهنده، تسهيل كنندهی عمل هضم و... به كار ميرود.

مرزه در مواردبيماري آسم، ناراحتيهاي سينه، سوءهاضمه، يرقان، رفع اسهالهاي حاد و مزمن، سياتيك،ورم غدد لنفاوي، نقرس، جرب، فلج، سرفه، لاغري، ورم طحال، تقويت قواي باه، نفخو التهابات شكم، التهاب قولون، دردهاي رماتیسمی و دردهاي عصبي و تسكين دردهايرحم و... به كار ميرود.

دم كردهی 10 گرم گل مرزه با نمك و سركه مسهل خوبيبراي بلغم و سودا بوده و مدر و قاعده آور است.

مرزه هضم غذا را آسان و معده را گرم ميكند و نفخ و التهاباتشكم را برطرف ميكند و عفونت معده را از بين ميبرد.

مرزه كرمهاي معده وكرم كدو را دفع ميكند.

در سوء هاضمه، يرقان و در رفع اسهالهاي حاد و مزمن اثرات قاطعيدارد. خوردن مرباي مرزه با عسل در رفع زردي رخسار و درخشاني رنگ رخسار وزيبایي اثرات مفيدي دارد.

خوردن تخم مرزه با آب انجير جهت سرفه، تنگي نفس ودرخشاني رنگ چهره بسيار مفيد است.

دم كردهی 1 تا 3 گرم در 100 گرم آب جوش مخلوط با آب كرفسجهت خرد كردن سنگ مثانه و رفع قطرهقطره و سخت ادرار كردن بسيار مفيد است.

دم كردهی 9 گرم در 100 گرم آب جوش به عنوان داروي ضدّ درد وبادشكن استفاده ميكنند.

در استعمال خارجي جهت تسكين دردهاي رماتيسمي و دردهاي عصبي وکودکان مبتلا به راشيتيسم جوشاندهی حاصل از مرزه را با آب وان حمّاميا به يك سطل آب افزوده و عضو مورد نظر را در آن قرار ميدهند. ضماد آن باروغن زيتون براي انواع دردهاي پيچش شكم، برآمدگي ناف و دردهايعضلاني به صورت ماليدن در موضع نافع است.

مرزنگوش وحشي

نام علمی: Origanum Vulgare L .

از خانوادهی نعناع Labiatae

نام انگليسي: Marjoram , Wild Marjoram , Oregano

نامهاي رايج: آويشن كوهي، پونه كوهي، فودنج جبلي.

مرزنگوش وحشي گياهي است پاياكه بين 30 تا 90 سانتيمتر رشد ميكند و برگها متقابل، از نظر اندازه متغير ودر پايين بسيار بزرگتر است. اما هر چه به طرف رأس گیاه ميرود كوچكتر شده وبه شكل تخم مرغي يا بيضوي در ميآيد. حاشيهی برگها صاف يا كنگرهاي است. گلهابه طول 4 ـ 7 ميليمتر به رنگ صورتي يا سرخ به شکل خوشهی افشان روي شاخههاقرار دارد. زمان گل دادن بين تير تا شهريور است. تمام قسمتهاي گياه بويمطبوع معطّري شبيه آويشن دارد.

مرزنگوش وحشي حاوي تانن، صمغ، اسانسروغني فرّار، مادّهی تلخ، مقاديري تيمول، گلوكوزيد و سابونوزيد است.

قسمتهاي مورد استفادهی مرزنگوش وحشي سر شاخههاي گلدارآن است كه گياه گلدار را پس از جمعآوري كردن در سايه در حرارت کمتر از35 درجهی سانتيگراد ميخشكانند.

خواصّ و اثرات دارويي: طبع مرزنگوش وحشي گرم و خشك است.

مرزنگوش وحشي داراي خواصّ مقوّيمعده و بادشكن، مُعرّق، ضدّ تشنج، خلط آور، مُسكّن سرفه، ضدّ اسهال و ضدّالتهاب، مقوّي عمومي، تنظيم كنندگي قاعدگي، ادرار آور، ضدّ عفوني كنندهیمجاري تنفسي است و براي اسانس آن اثر التيام دهندهی خون و تصفیه کنندهیخون قائل هستند.

مرزنگوش وحشي درموارد سوءهاضمه، عفونتهاي مجاري تنفسي، كورك و آبسه، سرفه، نزلههاي مزمن، آسممرطوب، زردي، درد گلو، دردهاي عصبي، آب آوردن انساج، تأخير حالت قاعدگي، دردهايماهانه زنان، ضدّ عفوني كننده، خلط آور، ضدّ تشنّج و استسقا به كار ميرود.

دم كردهی 2 قاشق غذاخوري سر شاخههاي خرد شدهی گياه در نيمليتر آب جوش در درمان سياه سرفه و ساير سرفهها و اسهال به كار ميبرند.

از دمكردهی فوقالذكر به شكل غرغره براي رفع التهاب دهان وگلو و به شكل ماليدني براي زخمها به كار ميرود.

براي رفع سنگيني معده، نفخ و ناراحتيهاي كبدي توصيه ميشود.

در موارد بياشتهائي، ناراحتيهاي هاضمه يا صفراوي مؤثّر است. دراستعمال خارجي از اسانس آن به صورت پماد براي ضدّ عفوني كردن زخمها و درتسكين رماتيسم و دندان درد و گوش درد در استعمال موضعي آن مصرف دارد.

از دم كردهی 10 تا 20 گرم سر شاخههاي گلدار به مدّت 10 دقيقهدر يك ليتر آب جوش پس از صاف كردن و با عسل شيرين كردن برايدرمان بيماريهاي دستگاه تنفسي، به عنوان صاف کنندهی خون و نيز براي تسهيلهضم و تسكين دردهای ماهانه، روزانه سه فنجان تناول نمایید.

جوشاندهی 20 تا 30 گرم سر شاخههاي گلدار آن در يك ليتر آب رابا عسل شيرين كنيد. خوردن 3 تا 4 فنجان از اين محلول بين غذاها برايبيماران مبتلا به تنگي نفس توصيه شده است.